Przyjaźń w cytatach

Safona twierdziła, że przyjaźń jest subtelną rozkoszą szlachetnych dusz. Dla Epikteta nie skarby są przyjaciółmi, ale przyjaciel skarbem. Jednak nie wszyscy gloryfikują znaczenie przyjaźni. Wystarczy przytoczyć następujące cytaty – bogactwo przyczynia wielu przyjaciół (Salomon); przyjaciele są często bardziej szkodliwi od wrogów (Baltasar Morales). Można posunąć się do stwierdzenia, że wizji przyjaźni jest tak dużo, jak dużo jest osób, które się o niej wypowiadały.

Dla wielu przyjaźń to wzajemna szczerość. Wśród ludzi wyznających tę zasadę z pewnością znajduje się Ralph Waldo Emerson, który zasłynął z jednej ze swych złotych myśli: Przyjaciel – ktoś, przed kim można głośno myśleć. Ale czy naprawdę wszystko można powiedzieć przyjacielowi? Czasem lepiej powstrzymać się, gdyż z pozoru nieszkodliwe słowa mogą głęboko zranić najbliższych. Poza tym, im bardziej przyjaźnie są poufałe, tym bardziej narażone są na rozbicie (Graham Greene). W obu tych stwierdzeniach można znaleźć ziarnko prawdy. Zarówno nadmierne zaufanie, jak i całkowity jego brak, mogą przyczynić się do tego, że prawdziwa przyjaźń stanie się dla nas nieosiągalna.

Czy łatwo jest zdobyć przyjaźń? Na to pytanie odpowiedź nasuwa się sama. By znaleźć prawdziwego przyjaciela, należy czasem postąpić podobnie jak Diogenes, który chodził po Anetach ze świecą w biały dzień i szukał człowieka. Jednak Samuel Butler twierdzi, że: przyjaźń, jak pieniądze, łatwiej zdobyć niż utrzymać. Mimo to odwołanie się do świata materialnego nie wydaje się tutaj potrzebne, gdyż nawet najbardziej widoczne bogactwo nie da się porównać z wytrwałą przyjaźnią (Jan Chryzostom). Przyjaźń jest duchową jednością nie będącą na sprzedaż. Dlatego też jest trwalsza od dóbr gwarantowanych przez pieniądze.

Nawet w najpiękniejszej przyjaźni może dojść do sprzeczki. Często łatwo ją złagodzić, jednak zdarzają się i takie sytuacje, w których znalezienie wspólnego języka wydaje się zbyt trudne. Czy mimo to człowiek powinien stale troszczyć się o naprawianie swych przyjaźni (Samuel Johnson)? A może przyjaźń jest jak naczynie, które raz wyszczerbione i ułamane nie da się już nigdy naprawić (Walter Savage Landor)?

Pozostaje jeszcze jeden dylemat – czy prawdziwa przyjaźń to przyjaźń na zawsze, czy też ścieżki naszego życia zacierają ślady przyjaźni z młodości? Z pewnością większość osób odpowie, że prawdziwa przyjaźń jest istotą wieczności (Lukrecjusz Tytus). Jednak czasem prawda jest bolesna i dlatego też przyjaźnienie się za wszelką cenę ma szanse okazać się zgubnym. Wszyscy ludzie stale zmieniają się, więc stwierdzenie, że przyjaciel jest jak ubranie: trzeba się z nim rozstać, nim się zużyje, bo inaczej on się z nami rozstanie (Jules Renard), również może mieć sens. Trzeba umieć pogodzić się z utratą przyjaźni i na pożegnanie z uśmiechem podać dłoń. Czy fakt, że zawiodłeś się na przyjacielu oznacza, że to, co było między wami, nie było prawdziwą przyjaźnią?

Na czym w takim razie polega przyjaźń? Pytanie wielkie, chociaż tak często stawiane. Ale nie napiszę, że przyjaźń to zrozumienie, szczerość oraz współodczuwanie. Pozostawiam to pytanie otwartym. Pamiętaj tylko, że złudna „przyjaźń” może okazać się pułapką, z której przez wiele lat trudno będzie wyjść, a później wymazać ją z pamięci. I nie chodzi mi o to, że prawdziwa przyjaźń nie powinna istnieć, lecz o to, by ludzie nauczyli się budować właściwe i trwałe ścieżki prowadzące do niej.

Magdalena Marzec